Problem ÇözmeAşama: Mükemmelleştir
P-M Analizi
P-M Analysis (Phenomena-Mechanism)
Kronik kaybı fizik diliyle çözen analiz: önce olayın kendisi (fenomen) titizce tarif edilir, sonra onu üreten fiziksel mekanizma yazılır, oradan koşullar türetilir ve her koşul sahada olması gereken değere karşı ölçülür. Sapan koşullar sıfırlanır, kayıp kaynağında kesilir.
Ne zaman kullanılır?
Aynı kayıp aylardır tekrar ediyorsa ve 5 neden ile balık kılçığı denendiği hâlde çözüm tutmuyorsa; 'neden' zincirinin sonu 'operatör dikkat etmemiş' gibi kişiye çıkıyorsa; kayıp küçük ve sık olduğu için tek tek incelenemeyip kanıksandıysa.
Nasıl yapılır
- 1Fenomeni fiziksel ve ölçülebilir yazın: ne, nerede, hangi yüzeyde, hangi yönde, ne sıklıkta oluyor? ('Konveyör kayıyor' değil; 'yüklü kayış, çıkış tamburunda saatte 3-4 kez, yükleme anında 20-40 mm geri kayıyor'.)
- 2Fenomeni katmanlayın: hangi üründe, hangi vardiyada, hangi tamburda, ısınmadan önce mi sonra mı? Fark bulunan katman analizi daraltır.
- 3Mekanizmayı yazın: bu olay hangi kuvvet, sürtünme, ısı, gerilme, akış veya boşluk dengesinin bozulmasıyla oluşur? Mekanizma sahada gözlemle doğrulanabilir olmalıdır.
- 4İlgili fiziksel prensibi (kural) yazın: hangi eşitlik veya kural bozulunca fenomen kaçınılmaz hâle gelir? (Örnek: tahrik kuvveti, gerginlik × sürtünme katsayısı çarpımını aştığında kayma zorunludur.)
- 5Prensipten 4M koşullarını türetin: insan, makine, malzeme ve metot ekseninde bu mekanizmayı doğuran tüm koşulları eksiksiz listeleyin — 'olmalı' denen değeri her koşul için yazın.
- 6Sahada ölçün: her koşulun gerçek değerini ölçüm veya gözlemle karşınıza koyun ve olması gerekenden sapanları işaretleyin. Ölçülemeyen koşul 'iyi' varsayılmaz, ölçme yöntemi bulunur.
- 7Sapan her koşula karşı önlem yazın, sahibini ve tarihini verin; uyguladıktan sonra fenomenin kaybolduğunu aynı ölçüyle doğrulayın ve tutan koşulu günlük bakım (CILT) veya standart iş adımına işleyin.
Sahada sık yapılan hatalar
- Fenomeni genel yazmak ('arıza yapıyor', 'kalite bozuluyor'); bulanık tarif bulanık mekanizma, bulanık mekanizma işe yaramaz koşul listesi üretir.
- Mekanizmayı atlayıp doğrudan neden aramaya geçmek; P-M analizini 5 neden'den ayıran şey aradaki fizik açıklamasıdır.
- Koşulları 'iyi/kötü' diye öznel işaretlemek; her koşulun olması gereken değeri sayıyla veya gözle görülür bir ölçütle tanımlanmalıdır.
- Yalnız birkaç bariz koşulu yazıp listeyi erken kapatmak; kronik kayıp genelde tek tek zararsız görünen birkaç küçük sapmanın üst üste binmesinden doğar.