ISO Akademi

ISO terim sözlüğü

80 terim alfabetik sırada. Her terimin yanında sahada hangi yakın terimle karıştırıldığı ve aradaki farkın ne olduğu yazılıdır — sözlüğün asıl işi budur.

8

1 terim

8D Raporu

Ağır bir sorunu ekiple, adımları sabit bir kütükte yürütme biçimi: önce müşteriyi koruyan geçici önlem, sonra kök neden, sonra kalıcı çözüm, en sonda benzer parça ve hatlara yayılım. En sık boş kalan yer son adımdır.

Karıştırılır: Düzeltici faaliyet kaydıyla karışır: düzeltici faaliyet sistemin zorunlu iskeleti, bu ise müşteri şikâyeti gibi ağır sorunlarda kullanılan bir yürütme biçimi. Geçici önlemi kalıcı çözüm sayıp raporu erken kapatmak aynı sorunu kardeş hatta bırakır.

IATF 16949 · 10.2.3IATF 16949 · 10.2.4

A

4 terim

Açık Rıza

Belirli bir işleme için, bilgilendirildikten sonra ve baskı altında olmadan verilen onay. Gerçekliğinin testi geri alma tarafındadır: geri alma yolu kurulmamışsa aldığın şey onay değil imzadır.

Karıştırılır: Aydınlatmayla karışır: aydınlatma bildirim, bu onay. Sözleşmenin ifasıyla da karışır; hizmeti verebilmek için zaten zorunlu olan işlemede bu dayanağa gidilmez. Hizmet almayı onaya bağlamak özgür irade koşulunu ortadan kaldırır.

ISO/IEC 27701 · A.1.2.5ISO/IEC 27701 · A.1.3.5

Alerjen

Duyarlı kişide tepki doğurabilen ve varlığı tüketiciye söylenmesi gereken bileşen. Yönetimi iki ayak üzerinde durur: reçetede ne var ve hatta ne bulaşabilir. İkinci ayak yoksa matris yalnız reçeteyi anlatır.

Karıştırılır: Katkı maddesiyle karışır: katkı teknolojik işlev için eklenir; buradaki bileşen sağlık tepkisi doğurabildiği için ayrı bildirim ve çapraz bulaşma yönetimi ister. Reçete değiştiğinde etiket beyanının da değişmesi gerekir.

ISO 22000 · 8.5.1.3ISO 22000 · 8.5.1.2

APQP(Ürün Kalite Planlama Süreci)

Yeni ürünü seri üretime, tarih geldiğinde değil çıktı hazır olduğunda geçiren proje yürütme biçimi. Sahada tanıma yolu iki soru: eksik çıktıyla geçilen kapı var mı, ve kapı kararını kim verdi.

Karıştırılır: Proje planıyla karışır: plan takvimdir, bu yaklaşım her aşamanın çıktısını ve kapı kararını şart koşar. Ekip yalnız kalite ve mühendislikten kurulduğunda üretim, bakım ve lojistiğin bildiği kısıtlar tasarıma hiç girmez.

IATF 16949 · 8.1.1IATF 16949 · 8.3.2.1

Aydınlatma

Kişiye 'verini kim, ne için işliyor ve hakların ne' bilgisinin verilmesi. Sahada kanıtı metnin varlığı değil sunulduğu andır: hangi formda, hangi tabelada, hangi ekranda gösterildiği yazılı olmalı.

Karıştırılır: Açık rızayla karışır: bu bilgilendirmedir ve her hâlde gerekir; rıza belirli hâllerde alınan onaydır. Metnin altına onay kutusu koymak ikisini tek şeye indirir. Tek genel metin tüm faaliyetler için kullanıldığında amaç ve saklama süresi ayrışmaz.

ISO/IEC 27701 · A.1.3.4ISO/IEC 27701 · A.1.3.3

B

3 terim

Bağlam

Sistemin oturduğu zemin: pazar, mevzuat, teknoloji, yetkinlik, altyapı. Zeminin canlı tutulduğunu şuradan anlarsın - bir husus değiştiğinde risk veya hedef listesinde de bir şey oynamıştır. Dört kutulu tablo bir kez doldurulup bırakılmışsa elde eski bir fotoğraf var.

Karıştırılır: Riskle karışır: bağlam durum tespitidir, risk o durumun hedefe olası etkisi. Bağlam analizi risklerin hammaddesi; iki liste birbirini tanımıyorsa ikisi de yalnız kendi sayfasında yaşar. İklimle ilgili hususun değerlendirildiği de ayrıca kayıtta aranır.

ISO 9001 · 4.1ISO 14001 · 4.1

Bilgi Varlığı

Envanterde 'bunun sahibi kim' sorusunun cevabı olan her şey: bilginin kendisi ve onu taşıyan donanım, yazılım, hizmet. Kâğıt arşiv ve bulut hizmeti de buraya girer; demirbaş numarası olmaması dışarıda kalma gerekçesi değildir.

Karıştırılır: Sabit kıymet listesiyle karışır: muhasebe envanteri sahip olunan malı sayar, bu envanter bilginin kendisini ve iş tarafındaki sahibini de ister. Sahipliği toptan bilgi işlem birimine yazmak, kararı verecek kişiyi ortadan kaldırır.

ISO/IEC 27001 · A.5.9ISO/IEC 27001 · A.5.12

Bütünlük

'Bunu kim değiştirebilir ve değişiklik görünür mü' sorusunun cevabı. Sahada tanıma yolu: kayıtta kimin ne zaman ne değiştirdiği izlenebiliyor ve kritik değişiklikte ikinci bir onay var.

Karıştırılır: Gizlilikle karışır: gizlilik kimin göreceğini, bu kimin değiştirebileceğini konuşur. Bir tabloyu okumak gizlilik, sessizce değiştirmek bu tarafın sorunudur. Yedekleme de bu sorunu çözmez; yedek bozuk veriyi de kopyalar.

ISO/IEC 27001 · 6.1.2ISO/IEC 27001 · A.5.3

Ç

3 terim

Çevre Boyutu

Faaliyetinin çevreye dokunduğu yer. Doğru yazılmış bir satırı tek testle tanırsın: cümle senin yaptığın bir şeyi anlatıyor ('atık su deşarjı'), çevrede olan bir şeyi değil. 'Çevre kirliliği' yazan satır bu testi geçemez.

Karıştırılır: Çevresel etkiyle karışır: bu neden, o sonuç. İkisi aynı hücreye yazıldığında önem ölçütü de anlamını yitirir. Normal, anormal ve acil durum koşulları ayrı satır ister; bakım duruşu ve döküntü senaryoları en sık atlananlardır.

ISO 14001 · 6.1.2

Çevresel Etki

Çevrede olan şey; senin yaptığın şeyin karşılığı. Kayıtta işe yararlığı, hangi ortamda olduğunun (hava, su, toprak, kaynak tüketimi) ayrı ayrı yazılmasına bağlı. Tek bir genel etki cümlesi hiçbir kontrol kararını yönlendiremez.

Karıştırılır: Çevre boyutuyla karışır: boyut senin yaptığın, bu çevrede olan. Doğrudan kontrol edebildiğin şey boyuttur; etkiyi ancak boyutu değiştirerek değiştirirsin. Olumlu etkiler hiç yazılmadığında liste tek yanlı kalır.

ISO 14001 · 6.1.2

ÇYS(Çevre Yönetim Sistemi)

Çevre tarafında sistemin varlığını faaliyet-boyut-etki satırlarının dolu olmasından anlarsın: her faaliyetin çevreye dokunduğu yer yazılı ve o temasın kontrolü bir yere bağlanmışsa sistem işliyor. Yalnız atık kalemleri listelenmişse elinde envanter var, sistem yok.

Karıştırılır: Atık yönetimiyle karışır; ayrımı su, enerji, emisyon, kimyasal ve gürültü satırlarının olup olmadığına bakarak yaparsın. Sahada senin adına çevreye dokunan yüklenici faaliyetleri de aynı listeye girer.

ISO 14001 · 4.4ISO 14001 · 6.1.2

D

4 terim

Doğrulama

'Şartı tutturduk mu' sorusunun kanıtlı cevabı. Sahada tanıma yolu: elinde bir şart, bir yöntem ve bir sonuç değeri vardır. Kayıtta yalnız 'uygun' yazıyorsa sonucu değil kanaati saklamış olursun ve sapma eğilimi görünmez.

Karıştırılır: Geçerli kılmayla karışır: burada sorulan 'çizimdeki ölçü tutuyor mu', orada sorulan 'bu yöntem baştan işe yarıyor mu'. Ayrıca sonucu üreten cihazın kalibrasyon durumu sorulmadan bu kayda güvenilmez; şart sınırına çok yakın çıkan değerin ne yapılacağı da önceden yazılı olmalı.

ISO 9001 · 8.3ISO 22000 · 8.8.1

Dokümante Edilmiş Bilgi

Bir şeyin bu çatı altında olup olmadığını iki soruyla anlarsın: bunun güncel sürümü hangisi ve kim onayladı. İki soru da anlam taşıyorsa dosyanın biçimi önemsiz; fotoğraf, tablo, ekran kaydı da aynı çatının altındadır.

Karıştırılır: Kural metniyle kanıt kaydı aynı çatıyı paylaşır ama farklı işler görür. Pratik ayrım şudur: metni ileride değiştirmen gerekiyorsa kural, değiştirmemen gerekiyorsa kanıttır. Her şeyi yazıya dökme telaşı ise kimsenin okumadığı bir yığın üretir.

ISO 9001 · 7.5ISO/IEC 27001 · 7.5.3

Düzeltici Faaliyet

Aynı hatanın tekrarını kesmeyi hedefleyen planlı iş. Gerçek olanı iki alandan tanırsın: hangi süreç, doküman veya parametrenin değiştiği yazılıdır ve etkinliği sonradan veriyle sınanmıştır. 'Personel uyarıldı' ile kapanan kayıtta ikisi de yoktur.

Karıştırılır: Düzeltme sonucu temizler, bu faaliyet nedeni kaldırır. Risk azaltmayla da karışır: risk azaltma henüz gerçekleşmemiş bir olasılığa yönelir, bu ise gerçekleşmiş bir kayıttan doğar. Etkinliği kaydı kapatan kişinin kendi beyanı da kanıt yerine geçmez.

ISO 9001 · 10.2IATF 16949 · 10.2.3

Düzeltme

Bugünü temizleyen acil müdahale. Yaptığın işin buraya girdiğini şuradan anlarsın: aynı hatanın yarın tekrar çıkmasını engellemiyor. Dökülen suyu silmek bu satırdadır.

Karıştırılır: Düzeltici faaliyetle karışır: silmek düzeltme, sızdıran vanayı değiştirmek düzeltici faaliyet. Kaydı yalnız bununla kapatırsan kök neden alanına ürün değişikliğini yazmış olursun ve tekrar sayacı hiç dolmaz. Etkilenen diğer partileri taramak da bu adımın parçasıdır.

ISO 9001 · 10.2ISO 22000 · 8.9.2

E

6 terim

Enerji Baz Çizgisi

Karşılaştırmanın başladığı nokta: hangi dönem ve o dönemin verisi. Sağlam olduğunu iki şeyden anlarsın - dönemin neden seçildiği yazılıdır ve yeniden belirleme koşulları önceden tanımlıdır.

Karıştırılır: Hedefle karışır: hedef varmak istediğin değer, bu karşılaştırma noktası. Kötü giden dönemlere göre yeniden kurulan bir başlangıç iyileşme görüntüsü üretir ama faturayı değiştirmez. Tesis veya süreç değiştiğinde güncellenmemesi de karşılaştırmayı bozar.

ISO 50001 · 6.5ISO 50001 · 6.4

EnPI(Enerji Performans Göstergesi)

Enerji performansının iyileşip iyileşmediğini söyleyen gösterge. Ham tüketimden ayrıldığı yer normalizasyondur: üretim veya hava durumu gibi değişkenlere göre düzeltilmiş bir sayı okursun. Formülü yazılı değilse iki dönemde iki şey ölçer.

Karıştırılır: Toplam tüketim rakamıyla karışır: üretim artınca tüketim de artar ve performans kötü görünür. Burada bakılan şey aynı işi daha az enerjiyle yapıp yapmadığınız; bu yüzden hangi değişkene göre düzeltildiği kayıtta durmalı.

ISO 50001 · 6.4ISO 50001 · 9.1.1

Erişilebilirlik

'İhtiyaç duyduğumuz anda elimizde olacak mı' sorusunun cevabı. Kanıtı yedeğin alınmış olması değil, geri yüklemenin denenmiş olmasıdır; kesinti toleransını da teknik ekip değil işi yürüten birim söyler.

Karıştırılır: Engelsiz kullanım anlamındaki erişilebilirlikle karışır; burada kastedilen bilginin gerektiği anda ulaşılabilir olması. Gizliliğin tersi de değildir: erişimi daraltırken ihtiyaç anını kapatmamak ikisini birlikte yönetmeyi gerektirir.

ISO/IEC 27001 · A.5.30ISO/IEC 27001 · A.8.13

Etkinlik Değerlendirmesi

Faaliyet bittikten sonra 'sorun gerçekten bitti mi' diye veriye bakma adımı. Gerçek olanı takviminden tanırsın: değerlendirme günü kapanış gününden sonradır ve arada en az bir dönem veri birikmiştir.

Karıştırılır: Faaliyetin tamamlanmasıyla karışır: tamamlanma işin yapıldığını, bu adım sonucun değiştiğini gösterir. Termini dolan faaliyet etkili sayılamaz; sonuç olumsuz çıktığında yapılacak şey kaydı kapatmak değil yeni faaliyet açmaktır.

ISO 9001 · 10.2ISO 50001 · 10.1

Eylem Önceliği(AP)

Hata analizinde 'bu satıra ne kadar acele lazım' sorusunun cevabı. Bir çarpım sonucu değildir; girilen üç değer bir tablo üzerinden tek bir seviyeye çevrilir. Bu yüzden 'eşiği aşarsa aksiyon' kısayolu burada çalışmaz.

Karıştırılır: Çarpımla bulunan risk sayısıyla karışır ve alışkanlıktan ötürü eşik aranır. Burada bakılacak yer yüksek şiddetli satırlardır: öncelik düşük görünse de ele alınmaması gerekçe yazmayı gerektirir. Değerleri öncelik düşsün diye yumuşatmak tabloyu yanıltır.

IATF 16949 · 6.1.2.1

EYS(Entegre Yönetim Sistemi)

Gövdenin gerçekten tek olup olmadığını şu testle anlarsın: bir uygunsuzluk çıktığında üç ayrı deftere mi gidiyorsun, tek kayda mı; politikanda kalite, çevre ve iş sağlığı taahhütleri birlikte mi duruyor. Üç klasörün kapağına aynı adı yazmak gövdeyi birleştirmez.

Karıştırılır: KYS'den ayıran şey konu sayısı değil ortak gövde: ortak süreç haritası, ortak kayıt düzeni, ortak gösterge seti. Ürün dilinde kısaltmayı EYS olarak kullan; sahada başka kısaltmalar dolaşsa da portalda karşılığı budur.

ISO 9001 · 4.4ISO 14001 · 4.4ISO 45001 · 4.4

F

2 terim

Fırsat

Aynı belirsizliğin işine yarayan yüzü; değerlendirilmezse kaybedilen kazanç. Kayıtta gerçek fırsatı dilekten şöyle ayırırsın: kimin, hangi kaynakla, hangi tarihe kadar deneyeceği yazılıdır. 'Yeni müşteri kazanmak' dilek, 'şu hattı ikinci vardiyaya açıp maliyeti ölçmek' fırsattır.

Karıştırılır: İyileştirme fırsatıyla karışır: bu kart planlama masasında dış dünyaya bakarak doğan olasılığı anlatır, öteki hâlihazırda işleyen uygulamanın içinden çıkar. Her riski ters çevirip fırsat saymak iki listeyi de anlamsızlaştırır.

ISO 9001 · 6.1ISO 45001 · 6.1.1

FMEA(Hata Türü ve Etkileri Analizi)

Bir tasarımı ya da süreci 'nerede, nasıl bozulur' diye adım adım söken ekip çalışması. Gerçek olduğunu katılım kaydından anlarsın: üretim ve bakım masada yoksa çıkan liste mühendislik varsayımıdır. Canlı olduğunu ise sahadan gelen hatanın satırlara girmesinden anlarsın.

Karıştırılır: Kurumsal risk kaydıyla karışır: risk kaydı sistem düzeyinde çalışır, bu tek bir ürün veya süreç adımına iner. İkisi aynı tabloda yürütülemez; süreç değiştiğinde ve saha hatası geldiğinde güncellenmesi gereken bu taraftır.

IATF 16949 · 6.1.2.1IATF 16949 · 8.3.3.3

G

5 terim

Geçerli Kılma

'Bu yöntem işi yapıyor mu' sorusunun, kullanmaya başlamadan önce alınmış cevabı. Tanıma yolu: elinde rutin izleme çıktısı değil, yöntemin yeterliliğini gösteren bir çalışma vardır - deneme, test raporu, dayanak. Parametre değiştiğinde o çalışma yeniden gerekir.

Karıştırılır: Doğrulamayla karışır: doğrulama her gün 'tuttu mu' diye bakar, bu ise bir kez 'yeter mi' diye sorar. Rutin izleme kayıtlarını bu sorunun cevabı yerine koymak en sık yapılan hata; eski dosyaya yeni parametreyle dayanmak ise ikincisi.

ISO 22000 · 8.5.3ISO 9001 · 8.3

Geri Çağırma

Ürünün tüketiciye ulaşmış olabileceği ihtimaliyle yürütülen toplama işi. Ağırlığı iletişim tarafındadır: kime, ne zaman, hangi kanaldan haber verileceği önceden yazılı olmalı. Etkinliği ise toplanan miktarın sevk edilenle karşılaştırılmasıyla ölçülür.

Karıştırılır: Piyasadan çekmeyle karışır: ürünün tüketiciye ulaşıp ulaşmadığı, hangi işlemin yürütüleceğini belirleyen ayrımdır. Tatbikat yalnız kâğıt üzerinde yapıldığında iletişim listelerinin güncelliği hiç sınanmamış olur.

ISO 22000 · 8.9.5ISO 22000 · 8.4.2

Gizlilik

'Bunu kim görebilir' sorusunun cevabı. Sahada işlediğini sınıflandırma tablosundan değil sonucundan anlarsın: erişim listesi daralmış mı, belge etiketlenmiş mi. Her şeyi en yüksek seviyeye koymak sınıflandırmayı da kullanılmaz hâle getirir.

Karıştırılır: Kişisel verilerin korunmasıyla karışır: burada konu bilginin kendisidir ve ticari sırrı da kapsar; kişisel veri tarafı ise kişiye ait verilere özgü ayrı bir hukuki alandır. İkisi çakışır ama biri diğerinin yerine geçmez.

ISO/IEC 27001 · 6.1.2ISO/IEC 27001 · A.5.12

Gösterge

Performansı sayıya çeviren ölçü. Güvenilir olduğunu iki alandan anlarsın: formülü yazılıdır ve verisinin nereden geldiği bellidir. Formül yazılı değilse aynı gösterge iki dönemde iki farklı şeyi ölçer ve kimse farkı görmez.

Karıştırılır: Hedefle karışır: gösterge ölçer, hedef sınır koyar. Ham veriyle de karışır; ham veri tek okumadır, gösterge o okumalardan hesaplanan orandır. Birimi başlıkta bırakıp toplamlarda düşürmek karşılaştırmayı bozar.

ISO 9001 · 9.1IATF 16949 · 9.1.1.1

Gözlem

Şart karşılanmış ama uygulama kırılgan: tek kişiye bağlı, kâğıda bağlı, tesadüfe bağlı. Tetkikçinin 'bugün sorun yok ama yarın çıkar' notu. Bir sahibi ve termini yoksa raporun dışına hiç çıkmaz.

Karıştırılır: Uygunsuzlukla karışır: burada ihlal edilmiş bir şart yoktur, bu yüzden faaliyet zorunlu değildir. Tekrarlayan gözlem, tetkikçinin ağırlığı yeniden sorgulamasına yol açabilir; etiketi gerçek şart ihlallerini yumuşatmak için kullanmak da bu yüzden geri teper.

ISO 9001 · 9.2ISO 9001 · 10.1

H

1 terim

Hedef

Politikadaki taahhüdün bu yıl için sayıya dönmüş hâli. Kullanılabilir olduğunu üç alandan anlarsın: değer, dönem, sahip. Üçü birlikte yoksa yıl sonunda ona kimse bakmaz.

Karıştırılır: Göstergeyle karışır: gösterge ölçüm aracıdır ('şikâyet sayısı'), hedef o araç üzerinde istenen değerdir ('yılda en çok 12'). Göstergesi olmayan hedef izlenemez; ulaşılamadığında ne yapıldığı da ayrıca sorulur.

ISO 9001 · 6.2ISO 50001 · 6.2

İ

8 terim

İlgili Kişi

Başvuru geldiğinde karşınızda duran gerçek kişi. Sınırı sahada şöyle çizersin: tüzel kişi bu tarafa girmez, ama çalışan, aday, ziyaretçi ve tedarikçinin çalışanı girer.

Karıştırılır: Müşteriyle karışır: müşteri şirket olabilir, o zaman karşınızda bu taraf yoktur. Başvurular yalnız müşteri kanalından kayda alınıyorsa çalışan başvuruları insan kaynakları içinde kaybolur; kimlik doğrulanmadan verilen yanıt ise veriyi yanlış kişiye götürür.

ISO/IEC 27701 · A.1.3.2ISO/IEC 27701 · A.1.3.10

İlgili Taraf

Kararlarınızın ucunun dokunduğu ve size ucu dokunan herkes. Listeyi sahada şu sorularla kurarsın: kim şikâyet edebilir, kim sizi denetleyebilir, kim sizden bir şey bekliyor, kimin işi sizin işinize bağlı.

Karıştırılır: Müşteriyle karışır: müşteri bu listenin yalnız bir satırı. Çalışan, komşu, sigortacı, yerel yönetim, tedarikçi ve banka da satır açar. Beklentiler yazılıp hiçbir hedefe veya kontrole bağlanmamışsa liste kâğıtta kalır.

ISO 9001 · 4.2ISO 45001 · 4.2

İSGYS(İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi)

Bu tarafı sistem yapan şey, tehlike bildiriminden olay incelemesine, tatbikattan çalışan görüşüne kadar akan zincir. Sahada tanıma yolu basit: kaydı yalnız bir kişi mi açıyor, yoksa süreç sahipleri de açıyor mu.

Karıştırılır: Mevzuat gereği hazırlanan risk değerlendirme dosyasıyla karışır: o dosya tek bir çıktıdır ve rafta bayatlayabilir. Sistem ise o dosyayı besleyen bildirim-inceleme-katılım akışıdır; akış yoksa dosya tek başına yaşamaz.

ISO 45001 · 4.4ISO 45001 · 5.4

İş Kazası

İşyerinde ya da işin yürütümü nedeniyle meydana gelen ve zararı ani biçimde ortaya çıkan olay; molada işyerinde olan bir olay da bu tanımın içindedir. Kaydın ötesine geçtiğini şuradan anlarsın: incelemeye çalışan temsilcisi katılmış, sonuç bir tehlike kaydını ve bir kontrolü değiştirmiştir. Yalnız bildirim yükümlülüğü için tutulan kayıt orada durur.

Karıştırılır: Meslek hastalığıyla karışır: burada tek bir olay, orada zamana yayılan maruziyet var. İnceleme yöntemi de bu yüzden farklıdır; tek olayda tanık ve olay yeri, maruziyette ortam ölçümü ve sağlık gözetimi kayıtları konuşulur.

ISO 45001 · 10.2

İş Sağlığı ve Güvenliği Riski

Tehlikenin sana ne kadar yaklaştığını konuşmanın yolu: kaç kişi ne sıklıkla maruz kalıyor ve iş kötüye gittiğinde sonuç ne kadar ağır oluyor. Kayıtta kontrol öncesi ve sonrası değerler ayrı alanlarda durur.

Karıştırılır: Tehlikeyle karışır: tehlike ortamda durur, bu hesap senin. Kalıntı riskle de karışır; kalıntı risk kontroller sahada işledikten sonra elde kalan seviyedir. Kontrol sonrası puanı henüz uygulanmamış bir kontrole dayanarak düşürmek en sık rastlanan sapmadır.

ISO 45001 · 6.1.2ISO 45001 · 8.1.2

İyileştirme Fırsatı

İhlal yok ama daha iyisi var: mevcut uygulamanın içinden çıkan somut değişiklik önerisi. Sistemde yaşadığını şuradan anlarsın - doğduğu süreç veya gösterge kayda bağlanmış, bir sahibi ve termini var.

Karıştırılır: Fırsatla karışır: fırsat dış dünyaya bakan planlama kalemidir, bu ise sahadan gelir. Uygunsuzluktan da farklıdır; ihlal yoktur. Öneriler yalnız kalite biriminden geliyorsa sahanın gözü sisteme hiç girmemiş demektir.

ISO 9001 · 10.1ISO 9001 · 10.3

İzleme

Belirli aralıklarla bakıp 'durum ne' demek. Sayı gerektirmez; kontrol listesiyle vananın açık olduğunu görmek de buraya girer. İzleme olduğunu iki şeyden anlarsın: sıklık yazılıdır ve sınır dışına çıkıldığında ne yapılacağı önceden bellidir.

Karıştırılır: Ölçmeyle karışır: burada durumu belirlersin, ölçmede büyüklüğe sayı verirsin. Termometreyle 4,2 santigrat okumak ölçme, listede 'aralıkta' işaretlemek izlemedir; ikisinin kanıt yükü ve cihaz sorusu farklıdır.

ISO 9001 · 9.1ISO 22000 · 8.5.4.3

İzlenebilirlik

Bir parti numarasından iki yöne yürüyebilme hâli: geriye hammaddeye, ileriye müşteriye. Sahada testi tatbikatla yapılır; süre iddiası ancak denendiğinde gerçek olur.

Karıştırılır: Etiketlemeyle karışır: etiket tanımlama aracıdır, bu ise girdi-parti-sevkiyat bağlarının kayıtta kurulmasıdır. Bağlar yalnız ileri yönde kurulmuşsa bir hammadde partisinden hangi ürünlerin çıktığı bulunamaz ve geri çağırma kararı gecikir.

ISO 22000 · 8.3ISO 9001 · 8.5

K

11 terim

Kalıntı Risk

Kontroller sahada işledikten sonra elde kalan seviye. Kayıtta iki ayrı şey aranır: seviyenin kendisi ve o seviyeyi kabul eden kişinin adı. Kontrol henüz uygulanmamışken düşürülen puan, kabul edilecek bir seviye üretmez.

Karıştırılır: Kabul edilen riskle karışır: seviye ölçüm, kabul ise karardır ve kararı risk sahibinin vermesi beklenir. Eşiğin üzerinde kalan satırlar ek kontrol ister; kaydı açan kişinin kendi kaydını kabul etmesi bu kararı boşa çıkarır.

ISO/IEC 27001 · 6.1.3ISO/IEC 27001 · 8.3

Kapsam

Sistemin sınırını çizen beyan: hangi ürün, hizmet, süreç ve saha içeride, ne dışarıda ve neden. Sağlam olduğunu şuradan anlarsın: sahada fiilen yürüyen hiçbir süreç dışarıda kalmamış, dışarıda kalanın gerekçesi yazılmıştır.

Karıştırılır: Ticaret sicilindeki faaliyet alanıyla karışır; o ticari bir tarif, bu sistemin sınırı. Tetkik ölçütüyle de karışır: kapsam nereye bakılacağını, ölçüt neye göre bakılacağını söyler. 'Bize uygulanamaz' cümlesi gerekçe yerine geçmez.

ISO 9001 · 4.3IATF 16949 · 4.3.1

Kayıt

'Yapıldı' iddiasını taşıyan kanıt. Elindeki şeyin kayıt olduğunu üç alandan anlarsın: tarih, kim ve sonuç. Tetkikte cümlenin güzelliğine değil bu üç alana bakılır; üzerine sonradan yazılmaması da bu yüzden önemlidir.

Karıştırılır: Prosedürle karışır: prosedür işin nasıl yapılacağını söyler, kayıt yapıldığını gösterir. Aynı formun boş hâli kural, doldurulmuş hâli kanıttır; saklama ve değiştirme düzenleri de bu yüzden ayrıdır.

ISO 9001 · 7.5IATF 16949 · 7.5.3.2.1

Kişisel Veri

Sahada testi tek soruyla yaparsın: elindeki veriyle bir kişiyi ayırt edebiliyor musun? Ad ve kimlik numarası kadar konum, çağrı kaydı, kamera görüntüsü ve cihaz tanımlayıcısı da bu testi geçebilir.

Karıştırılır: Kimlik bilgisiyle karışır ve envanter bu yüzden eksik kurulur; çalışan verileri de aynı envantere girer. Takma adlı veride eşleştirme anahtarı sizde durduğu sürece test hâlâ geçilir. Rozetteki madde numaraları 27701'in 2025 numaralandırmasına göre gösterilir; kuruluşunuz önceki baskıda çalışıyorsa kendi baskınızdaki karşılığını kontrol edin.

ISO/IEC 27701 · A.1.2.2ISO/IEC 27701 · A.1.2.9

KKN(Kritik Kontrol Noktası)

Zincirin, kaçırıldığında telafisi olmayan halkası. Bir adımın buraya girip girmediğini tek soruyla anlarsın: burada kaçırırsam ürünün güvenliğini geri getirecek başka bir adım var mı? Yoksa o adım kritiktir ve sürekli izleme ister.

Karıştırılır: Ölçüm noktasıyla karışır: her ölçüm noktası kritik değildir. Kritik nokta sayısını gösteriş için çoğaltmak izleme yükünü taşınamaz hâle getirir; karar mantığının nasıl yürütüldüğü kayıtta yoksa noktaların seçimi de savunulamaz.

ISO 22000 · 8.5.4.1ISO 22000 · 8.5.2.4

Kontrol Hiyerarşisi

Kontrol seçerken 'en kolayı' değil 'en dayanıklısı' sorusuyla ilerleme alışkanlığı: önce tehlikeyi büsbütün ortadan kaldırmayı dene, kişisel koruyucu donanımı son çare say. Kayıtta bakılan şey, daha dayanıklı çözüme neden gidilemediğinin yazılı olması.

Karıştırılır: Kontrol listesiyle karışır: bu bir sıralama kuralı, işaretlenecek liste değil. Kontrollerin neredeyse tamamı koruyucu donanım tarafında toplanmışsa mühendislik çözümü hiç masaya gelmemiş demektir; talimat yazmak da mühendislik çözümü sayılmaz.

ISO 45001 · 8.1.2

Kontrol Planı

Süreç boyunca kontrol mimarisini tek yerde gösteren plan: hangi adımda, hangi karakteristik, hangi yöntem, hangi sıklık ve sapmada ne yapılacak. En çok boş bırakılan yer son sütundur; boş kaldığında operatör sapma anında yazılı bir dayanaktan yoksun kalır.

Karıştırılır: Muayene talimatıyla karışır: talimat tek bir ölçümün nasıl yapıldığını anlatır, bu plan kontrollerin bütününü gösterir. Hata analizinde saptama kontrolü sayılan yöntem bu planda görünmüyorsa iki belge birbirini yalanlıyor demektir.

IATF 16949 · 8.5.1.1IATF 16949 · 7.1.5.1.1

Kök Neden

Kaldırıldığında tekrarın yolunu kapatan neden. Doğru yerde durduğunu şu testle anlarsın: bulduğun nedeni ortadan kaldırdığında hangi doküman, parametre veya yetki değişiyor? Cevap bir kişinin adı olarak kalıyorsa daha inmen gerekiyor.

Karıştırılır: Belirtiyle karışır: belirti gözlediğin sonuçtur ('ölçü sapmış'), kök neden o sonuca izin veren sistem eksiğidir ('takım ömrü ölçütü tanımsız'). Zincirin her adımının kanıtı yoksa elinde beş satırlık varsayım var.

ISO 9001 · 10.2ISO/IEC 27001 · 10.2

Kritik Limit

İzleme sırasında 'geçtik mi geçmedik mi' diye bakılan ölçülebilir sınır. Üzerinde tartışma olmayacak kadar net olmalı ve gerektiğinde birden fazla parametre BİRLİKTE yazılır — merkez sıcaklığı ile o sıcaklıkta geçen süre gibi; süresi yazılmamış bir sıcaklık geçerli bir limit değildir. 'Yeterince sıcak' hiç değildir. Aşıldığı an ürün için karar verilmesi gerekir.

Karıştırılır: İşletme sınırıyla karışır: işletme sınırı, sayıya yaklaşırken müdahale etmek için kendi koyduğun daha dar iç çizgidir ve aşılması ürün kararı doğurmaz. Ayrıca mevzuat metninden alınan bir sayı, kendi ürününüzde yeterli olduğu gösterilmeden bu satıra yazılmamalı.

ISO 22000 · 8.5.4.2ISO 22000 · 8.5.4.4

Kusur

Kullanıcının elinde sonuç doğuran eksiklik. Ayırt etme yolu tek soru: bunu ürünü kullanan biri fark eder mi? Kırılan parça buraya girer; eksik imzalı form ise sistemde bir kayıt açtırır ama kusur değildir.

Karıştırılır: Uygunsuzlukla karışır ve ilişki tek yönlüdür: her kusur kayıt açtırır, her kayıt kusur anlamına gelmez. Hurda, yeniden işleme ve izinli kullanım seçenekleri uygun olmayan çıktının tamamına aittir, kusur bunun bir alt kümesidir; izinli kullanım da yetkisi tanımlı kişinin işidir.

ISO 9001 · 8.7ISO 9001 · 8.6

KYS(Kalite Yönetim Sistemi)

Kalitenin muayeneyle mi süreçle mi tutturulduğu burada ayrılır: müşteri şartını son kontrol masası değil o çıktıyı üreten süreçlerin girdi-çıktı-sorumlu düzeni sağlıyorsa elinde bir sistem var. Sahada tanıma yolu, satın alma ve bakımın da bu düzenin içinde olup olmadığına bakmak.

Karıştırılır: Kalite kontrolle karıştığında şunu sor: bulduğun hatayı ayıklıyor musun, yoksa o hatanın çıktığı süreci mi değiştiriyorsun. İlki muayene, ikincisi sistem. Muayene formlarının eksiksizliği sistemin kurulduğunu göstermez.

ISO 9001 · 4.4ISO 9001 · 4.3

M

4 terim

Majör Bulgu

Ağırlığı, bulgunun tek başına işleyişi kırıp kırmadığına bakılarak konuşulan kalem. Sahada iki iz aranır: çıktının güvenilirliği doğrudan zedelenmiş mi, ve aynı eksik daha önce de açılmış mı.

Karıştırılır: Minör bulguyla karışır; ayrım tek bir noktanın mı yoksa işleyişin kendisinin mi kırıldığıdır. Belgelendirme kuruluşları kendi sınıflandırma kurallarını uygular; sınıf kararı onlara aittir. Senin tarafında yapılacak iş, kapanışı plan değil uygulama kanıtıyla göstermek.

ISO 9001 · 10.2ISO 9001 · 9.2

Meslek Hastalığı

Zararın tek bir günde değil zamanla biriktiği hâl. Kanıtı olay yerinde değil ortam ölçümleri ve sağlık gözetimi kayıtlarında aranır; bu yüzden kişi bazlı maruziyet takibi olmayan bir dosya sonradan kurulamaz.

Karıştırılır: İş kazasıyla karışır: kaza tek olaydır, bu birikimin sonucu. Gürültü, toz ve kimyasal maruziyetini yalnız ölçüm raporuyla bırakmak da bu yüzden yetmez. Şikâyet aşamasındaki bulgular kayıt dışında tutulursa erken uyarı kaybolur.

ISO 45001 · 10.2ISO 45001 · 6.1.2

Minör Bulgu

Bir şart tek bir noktada karşılanmamış, işleyişin bütünü ayakta. Buna rağmen kök nedene inmek gerekir: aynı eksik başka sahada da duruyorsa yatay tarama yapılmadan kapanış yarım kalır.

Karıştırılır: Gözlemle karışır: burada gerçekten karşılanmamış bir şart vardır, gözlemde yoktur. Bu yüzden bu kalem faaliyet ister. Aynı eksiğin bir sonraki tetkikte tekrarlaması ise ağırlığın yeniden konuşulmasına yol açar.

ISO 9001 · 10.2ISO 14001 · 9.2

Müşteriye Özgü Şartlar(CSR)

Müşterinin standardın üstüne koyduğu kendi kuralları. Kütükte durması yetmez: her kuralın hangi süreçte karşılandığı ve kanıtının nerede olduğu eşleştirilmiş olmalı. Sürüm takibi de bu kartın asıl işi.

Karıştırılır: Sözleşme şartlarıyla karışır: sözleşme ticari tarafı taşır, bunlar sistemin işleyişine dair kurallardır. Ürün şartnamesiyle de karışır; şartname ürünü, bunlar çalışma biçimini bağlar. Müşteri portalındaki sürüm sessizce değiştiğinde eski kurala göre çalışmaya devam edilir.

IATF 16949 · 4.3.2IATF 16949 · 8.2.3.1.1

O

1 terim

Operasyonel Ön Gereksinim Programı(OGYP)

Tehlike analizinden çıkan, belirli bir önemli tehlikeyi tutan önlem. Sahada tanıma yolu: önlemin tuttuğunu gösteren bir eylem kriteri yazılıdır ve kriter karşılanmadığında ne yapılacağı önceden bellidir. 'Yeterince temiz' gibi ölçülemez bir kriter bu işi görmez.

Karıştırılır: Kritik kontrol noktasıyla karışır: ikisi de analizden çıkar. Ayrım şudur - orada sayıyla çizilmiş bir sınır aşıldığı an ürün için karar vermek gerekir; burada gözlemsel izleme ve kriter yeterli olabilir. Kategoriyi gerekçesiz seçmek tetkikte en çok sorgulanan yerdir.

ISO 22000 · 8.5.2.4ISO 22000 · 8.5.4.1

Ö

5 terim

ÖGP(Ön Gereksinim Programı)

Üretimin altındaki hijyen zemini: temizlik, haşere, personel hijyeni, altyapı. Belirli bir tehlikeyi değil ortamı hedefler. İşlediğini imzalanmış çizelgeden değil, yeterliliğinin ayrıca kontrol edilmesinden anlarsın.

Karıştırılır: Operasyonel ön gereksinim programıyla (OGYP) karışır: bu genel zemindir; öteki tehlike analizinden çıkar ve belirli bir tehlikeyi kontrol eder. Zeminin durumu analize girdi olmadığında her tehlike sıfırdan ele alınır ve analiz gereksiz büyür.

ISO 22000 · 8.2.1ISO 22000 · 8.5.1.1

Ölçme

Bir büyüklüğe sayı vermek. Sahada tanıma yolu: sonucun arkasında bir cihaz ve bir yöntem vardır, yani kalibrasyon ve hassasiyet soruları da beraberinde gelir. Cihazın hassasiyetinden fazla haneyle yazılan sayı, olmayan bir kesinlik iddiasıdır.

Karıştırılır: İzlemeyle karışır: ölçme sayı üretir ve cihazın doğruluğuna bağlıdır. Ölçme yapıyorsan cihazın kalibrasyon durumu ve ölçüm sisteminin değişkenliği de sorulur; izlemede bu iki soru gündeme gelmez.

ISO 9001 · 9.1IATF 16949 · 7.1.5.1.1

Önemli Çevre Boyutu

Listede öne çıkarıp kontrol, hedef veya izleme bağladığın boyut. Kararın savunulabilir olması iki şeye bağlı: ölçüt yazılıdır ve puan tek girdi değildir - uyum yükümlülüğü ile ilgili taraf endişesi de hesaba girer.

Karıştırılır: Yüksek puanlı boyutla karışır: puan bir araç, karar senin. Eşiği önemli boyut sayısını azaltmak için yükseltmek listeyi kısaltır ama hiçbir etkiyi küçültmez. Öne çıkan her satıra bir kontrol veya hedef bağlanmalı.

ISO 14001 · 6.1.2ISO 14001 · 8.1

Önemli Enerji Kullanımı(ÖEK)

Enerji işini üzerine kuracağın ekipman, sistem, süreç veya tesis alanı. Listeye iki yoldan girer: faturanın ağırlığı oradadır ya da orada kazanılacak çok şey vardır. Savunulabilir olması ölçütün yazılı olmasına bağlı.

Karıştırılır: 'En çok enerji çeken ekipman' ile karışır: büyüklük tek kapı değil. Tüketimi orta ama iyileştirmeye çok açık bir hat da bu listeye girebilir. Sayaç bulunan noktalarla sınırlı liste ölçütü değil ölçüm kolaylığını yansıtır.

ISO 50001 · 6.3ISO 50001 · 6.6

Özel Karakteristik

Saptığında sonucu ağır olan özellik; bu yüzden ölçüsü değil izlenme biçimi özeldir. Sahada tanıma yolu: aynı sembol risk analizinde, kontrol planında ve operatör talimatında birlikte görünür. Üçünden biri eksikse işaret yalnız kâğıtta durur.

Karıştırılır: Sıkı toleranslı ölçüyle karışır: dar tolerans tek başına bu sınıfa sokmaz, belirleyici olan sapmanın doğuracağı sonuçtur. Müşterinin sembolleri iç sembollerinize çevrilirken eşleştirme tablosu yazılmadığında zincir ilk değişiklikte kopar.

IATF 16949 · 8.3.3.3IATF 16949 · 8.5.1.1

P

4 terim

Piyasadan Çekme

Ürünü, tüketiciye ulaşmadan dağıtım kanallarından geri alma işi. Bu yolu seçebilmenin ön koşulu ürünün nerede olduğunu kayıtla gösterebilmen; gösteremiyorsan yürüttüğün işlem yanlış türde olabilir.

Karıştırılır: Geri çağırmayla karışır: kapsam dağıtım zinciriyle sınırlıdır. Bir kısmı tüketiciye ulaşmışsa iş bu satırda kalmaz. Geri alınan ürün ayrı alanda tutulmadığında yeniden sevk edilme ihtimali doğar.

ISO 22000 · 8.9.5ISO 22000 · 8.9.4.1

Politika

Üst yönetimin yön ve taahhüt beyanı; kısa, ölçülmez, ama hedeflerin dayanağı. Kuruluşa ait olduğunu şuradan anlarsın: metinde kendi ürününüzün, sahanızın veya müşterinizin izi vardır. İnternetten alınan cümleler bu izi taşımaz.

Karıştırılır: Hedefle karışır: politika 'ne için varız', hedef 'bu yıl ne kadar' sorusunu yanıtlar. Birden fazla sistem yürütüyorsan tek konunun taahhüdüyle yazılan politika diğer konuların dayanağını boş bırakır.

ISO 9001 · 5.2ISO 14001 · 5.2

PPAP(Üretim Parçası Onay Süreci)

Ürünü değil, ürünün ve sürecin hazır olduğunun kanıt dosyasını müşteriye sunup onay alma işi. Sahada tanıma yolu iki soru: dosya onaysızken seri sevkiyat başlamış mı, ve süreç değiştiğinde yeniden onay gerekip gerekmediği değerlendirilmiş mi.

Karıştırılır: Numune gönderimiyle karışır: numune ürünün kendisidir, burada ölçüm, test, süreç yeterliliği ve kontrol planı gibi kanıtlar dosya hâlinde onaya gider. Onay durumu kayıtta görünmüyorsa sevk izninin dayanağı da görünmez.

IATF 16949 · 8.3.4.4IATF 16949 · 8.5.6.1

Prosedür

Bir işin kim-hangi sıra-hangi karar üçlüsünü yazıya döken metin. İyi yazıldığını şuradan anlarsın: işi yapan kişi metni okuduğunda kendi gününü tanır. Standardın başlık sırasını tanıyorsa değil, işi tanıyorsa doğru yazılmıştır.

Karıştırılır: Süreçle karışır: süreç sahada akan iştir, prosedür o akışın yazılı hâli. Prosedürü olmayan bir süreç yine vardır; bu yüzden 'prosedürü yazdık' demek 'süreci kurduk' demek değildir.

ISO 9001 · 7.5ISO 9001 · 4.4

R

2 terim

Ramak Kala

Zararsız biten olay; kazadan önce öğrenme imkânı. Sistemde canlı olduğunu bildirim sayısının artmasından anlarsın. Sayının sıfıra yaklaşması iyi haber değil, körlük belirtisidir.

Karıştırılır: İş kazasıyla karışır: kazada zarar gerçekleşmiş, burada gerçekleşmemiştir. İnceleme derinliği ise gerçekleşmeyen zararın potansiyel şiddetine göre seçilir. Bildirim isimle eşleştirilip sonuç doğurmaya başladığında bildirimler kesilir.

ISO 45001 · 10.2

Risk

Hedefine giden yolda 'ters gidebilir' dediğin şeyin kayda geçmiş hâli. Kaydın canlı olduğunu şuradan anlarsın: olaylar ve değişiklikler geldikçe puanı gerekçesiyle oynamıştır. Yıllarca aynı puanda duran kayıt aslında kapatılmış bir dosyadır.

Karıştırılır: Tehlikeyle karışır: tehlike ortamda duran kaynaktır, risk o kaynağın sana zarar verme olasılığı ve şiddetiyle birlikte konuşulmasıdır. Yağ dökülmesi ortamda durur; kayıp düşme ise senin hesabındır.

ISO 9001 · 6.1ISO/IEC 27001 · 6.1.2

S

2 terim

Statik Faktör

Enerji tüketimini etkileyen ama her gün oynamayan koşullar: tesis alanı, vardiya düzeni, kurulu ekipman yapısı. Sahada tanıma yolu şu - bu koşullar sabit kaldığı sürece hesaba girmez, kımıldadığı gün karşılaştırmayı geçersiz kılar.

Karıştırılır: İlgili değişkenle karışır: üretim miktarı ve dış sıcaklık sürekli oynar, normalizasyona girer; buradaki koşullar oynamaz, ama oynadığında baz dönemi yeniden konuşulur. Bunları normalizasyon formülüne değişken gibi sokmak iki hesabı da bozar.

ISO 50001 · 6.5ISO 50001 · 6.6

Süreç

Gerçek bir süreci üç soruyla ayırt edersin: çıktısını kim kabul ediyor, hangi ölçüyle bakılıyor, kaç departmandan geçiyor. Üçüncü sorunun cevabı 'bir' ise elinde büyük olasılıkla departman tarifi var, akış değil.

Karıştırılır: Departmanla karışır: organizasyon şeması kutuları gösterir, süreç kutular arasındaki geçişi. Müşteri şikâyeti gibi yatay akışlar listede görünmüyorsa liste şemadan kopyalanmış demektir.

ISO 9001 · 4.4IATF 16949 · 4.4

T

5 terim

Tehlike

Sahada 'bu ne zarar verebilir' sorusunun cevabı. Henüz kimse zarar görmemişken de vardır: bir merdiven, bir kimyasal, alışılmış bir kestirme yol. Risk ondan sonra gelir.

Karıştırılır: İş sağlığı ve güvenliği riskiyle karışır: burada ortamda duran kaynağı yazarsın, orada o kaynağın kime ne kadar zarar verebileceğini hesaplarsın. Liste yalnız fiziksel kaynaklardan oluşuyorsa ergonomik ve psikososyal kaynaklar hiç sorulmamış demektir; bakım, arıza ve devreye alma işleri de ayrı satır ister.

ISO 45001 · 6.1.2

Tetkik

Ölçütü önceden belli, kanıt toplayarak yürüyen ve raporla biten planlı çalışma. Saha turundan ayıran şey dört alandır: ölçüt, kapsam, örnekleme kararı ve kanıt referansı. Bunlar yoksa yaptığın şey gezidir.

Karıştırılır: Yönetimin gözden geçirmesiyle karışır: burada kanıt toplayıp durumu tespit edersin, orada karar ve kaynak konuşulur. Kapsama 'tüm sistem' yazmak da tetkiki büyütmez; hangi süreçlere bakıldığı yazılmadıkça örnekleme savunulamaz.

ISO 9001 · 9.2ISO/IEC 27001 · 9.2.1

Tetkik Kanıtı

Raporda yazdığın her cümlenin arkasında durması gereken şey: belge adı, numarası, tarihi ya da doğrudan gözlem. Yeterli olup olmadığını tek testle anlarsın - aynı yere bakan başka biri aynı sonuca varabilir mi?

Karıştırılır: Kanaatle karışır: 'genel olarak iyi işliyor' senin izlenimin, kanıt ise başkasının da doğrulayabileceği somut veri. Sözlü beyan tek başına bırakıldığında rapor sonradan savunulamaz; beyanı destekleyen kaydı da iste.

ISO 9001 · 9.2ISO 50001 · 9.2.2

Tetkik Ölçütü

Tetkikte 'neye göre' sorusunun cevabı. Sağlam bir ölçüt setinde standart maddelerinin yanında kuruluşun kendi prosedürleri, müşterinin kuralları ve uyum yükümlülükleri de bulunur. Yalnız standardın adı yazılmışsa ölçüt seçilmemiş, atlanmıştır.

Karıştırılır: Kapsamla karışır: kapsam nereye bakacağını, ölçüt neye göre bakacağını söyler. Kapsam adres, ölçüt cetvel. Müşteri kuralları ölçüt dışında kaldığında tetkik o kuralları hiç sınamamış olur.

ISO 9001 · 9.2IATF 16949 · 4.3.2

Tetkikçi

Tetkiki yürüten, kanıtı toplayan ve raporu yazan kişi. Yetkin sayılması için katılım belgesi yetmez; gözlem altında yürüttüğü bir tetkik kaydı da aranır. Atamada bakılan ilk şey ise kendi işini tetkik edip etmediği.

Karıştırılır: Süreç sahibiyle karışır: süreç sahibi işi yürütür, bu kişi o işi değerlendirir. Kalite sorumlusu kendi yürüttüğü süreci tetkik ettiğinde rapor teknik olarak tamam görünse de tarafsızlık iddiası düşer.

ISO/IEC 27001 · 9.2.2ISO 9001 · 7.2

U

3 terim

Uygulanabilirlik Bildirgesi(SoA)

Kontrol setinin tamamına dair karar tablosu: her satırda dahil mi hariç mi, neden, ve dahilse kanıtı nerede. Tetkikte en çok bakılan iki yer hariç tutma gerekçeleri ile dahil edilenlerin kanıt bağlarıdır.

Karıştırılır: Risk işleme planıyla karışır: plan hangi riske ne yapılacağını ve kimin ne zaman yapacağını söyler; bu tablo ise setin tamamı için karar üretir. 'İlgili değil' tek başına gerekçe olmaz; hepsini dahil edip kanıt bağlamamak da tabloyu kâğıtta bırakır.

ISO/IEC 27001 · 6.1.3ISO/IEC 27001 · 8.3

Uygunsuzluk

Bir şartın karşılanmadığını kanıtla gösterebildiğin durum. Kaydın sağlamlığı iki şeye bağlı: hangi şartın karşılanmadığı ve o şartın nerede yazılı olduğu belirtilmiştir. 'Operatör dikkatsizdi' cümlesi kayıt değil yorumdur.

Karıştırılır: Tetkik bulgusuyla karıştırılır: bulgu tetkikçinin yazdığı şeydir, uygunsuzluk ise senin sisteminde açılan kayıttır. Şart standarttan, mevzuattan, müşteriden veya kendi kuralından gelebilir; kaynağını yazmadan açtığın kayıt sonradan kapatılamaz.

ISO 9001 · 10.2ISO 45001 · 10.2

Uyum Yükümlülüğü

Uymak zorunda olduğun kurallarla, kendi isteğinle uymayı üstlendiğin kuralların aynı yerde tutulduğu kütük. İşe yaradığını şuradan anlarsın: satırda mevzuatın adı değil, o maddenin sizden ne istediği yazar.

Karıştırılır: Yalnız mevzuat sanılır; müşteri sözleşmesindeki çevre taahhütleri, sektör anlaşmaları ve gönüllü programlar da aynı kütüğe girer. Zorunlu olanla gönüllü olanı kayıtta ayır. Ayrıca listenin güncel olması, uygunluğun değerlendirildiği anlamına gelmez.

ISO 14001 · 6.1.3ISO 14001 · 9.1.2ISO 45001 · 6.1.3ISO 50001 · 9.1.2

V

3 terim

Veri İşleyen

Sizin adınıza, sizin talimatınızla kişisel veri işleyen taraf. Tanıma yolu: amacı o belirlemiyorsa ve işi bittiğinde veriyi kendi hesabına kullanmıyorsa bu roldedir.

Karıştırılır: Tedarikçiyle karışır: her tedarikçi bu role girmez, yalnız sizin adınıza kişisel veri işleyenler girer. Kendi amacı için işleyen taraf ayrı bir sorumludur. Yazılı yükümlülük olmadan yalnız hizmet sözleşmesine güvenmek ve alt yüklenici zincirini hiç sormamak en sık iki boşluktur.

ISO/IEC 27701 · A.2ISO/IEC 27701 · A.1.2.7

Veri Koruma Etki Değerlendirmesi

Yüksek riskli bir işlemeyi başlatmadan önce 'bu kişilere ne olur' diye durup bakma çalışması. İşe yaradığını zamanlamasından anlarsın: karar alınmadan önce yapılmışsa faaliyeti değiştirebilir, sonra yapılmışsa yalnız kayda geçer.

Karıştırılır: Kurumsal risk değerlendirmesiyle karışır: orada kuruluşa gelecek zarara, burada öncelikle kişiye gelecek zarara bakılır. İki bakış aynı tabloya sığmaz; analiz itibar riskine indirgendiğinde kişinin uğrayacağı zarar hiç yazılmaz.

ISO/IEC 27701 · A.1.2.6ISO/IEC 27701 · 6.1.2

Veri Sorumlusu

Bir işleme faaliyetinde 'amacı kim belirledi' sorusunun cevabı. Rol faaliyet başına bakılır: aynı kuruluş bir faaliyette bu tarafta, başka faaliyette karşı tarafta olabilir.

Karıştırılır: Veri işleyenle karışır: kararı veren bu taraf, talimatla iş gören öteki. Bulut kullanmak rolü değiştirmez; amacı belirleyen taraf hâlâ sizsiniz. Rolü kuruluş düzeyinde tek seferde beyan etmek yanlış kontrol setini açar.

ISO/IEC 27701 · A.1ISO/IEC 27701 · A.1.2.8

Y

3 terim

Yaşam Döngüsü Bakış Açısı

Ürünü yalnız fabrika kapısının içinde değil, hammaddeden bertarafa kadar düşünme alışkanlığı. Sayısal analiz istemez; istenen şey aşamaları tek tek gezip her birinde etki edebildiğin kadarını kayda geçirmen.

Karıştırılır: Ayrıntılı sayısal yaşam döngüsü çalışmasıyla karışır ve bu karışma yüzünden çoğu kuruluş hiçbir şey yapmadan bekler. Burada beklenen, ambalaj ve nakliye gibi aşamaları listeye almak ve etkileme yolunu (sözleşme, şartname, bilgilendirme) yazmaktır.

ISO 14001 · 6.1.2ISO 14001 · 8.1

Yetkinlik

Kişinin işi beklenen sonuçla yapabildiğinin gösterilmesi. Sahada tanıma yolu: dosyada katılım belgesinin yanında iş başında değerlendirme ya da yetki onayı kaydı vardır. Yalnız belge sayısı, eğitimin yapıldığını gösterir; işin yapılabildiğini göstermez.

Karıştırılır: Eğitimle karışır: eğitim girdidir, bu çıktıdır. Kritik işlerde ölçüt tanımlı değilse herkes her işi yapabilir sayılır ve kimin neyi yapabildiği tetkikte kanıtlanamaz.

ISO 9001 · 7.2IATF 16949 · 7.2.1

Yönetimin Gözden Geçirmesi(YGG)

Üst yönetimin veriye bakıp karar verdiği masa. Tutanağı ayırt etme yolu: içinde kaynak, sorumlu ve termin taşıyan kararlar var mı? Girdi başlıklarının sıralandığı ama karar çıkmayan metin bir özettir.

Karıştırılır: Aylık yönetim toplantısıyla karışır: buranın girdi seti tanımlıdır ve çıktısı karardır. Tetkikle de karışır; tetkik durumu tespit eder, bu masa ne yapılacağını konuşur. Girdi verisi yıl boyunca izlenmiyorsa tek seferde üretilmiş olur.

ISO 9001 · 9.3ISO/IEC 27001 · 9.3.2

Rozetler yalnız madde numaralarına atıf yapar; standart metni yayımlanmaz. Bu maddelerin yürürlükteki baskısını kendi standart nüshanızdan doğrulayın.

Terimi bilmek yetmez, kaydı da gerekir

Sözlükteki her terimin ürün içinde bir karşılığı vardır: kaydı, kanıtı ve dayandığı standart maddesi tek yerde tutulur.

Denemeye Başla Planları görün